Göz beyazlarında (sklera) veya ciltte sarı renklenme, vücutta bilirubin adı verilen bir maddenin artmış düzeyine bağlı olabilir. Sararma farklı yaşlarda ve farklı nedenlerle ortaya çıkabilir; olası nedenler karaciğer ve safra yolu sorunları, kırmızı kan hücrelerinin parçalanması (hemoliz), bazı ilaçlar veya enfeksiyonlardır. Aşağıda hangi durumların daha sık görüldüğü, hangi uzmanlıklara başvurulacağı ve hangi belirtilerin acil değerlendirme gerektirebileceği özetlenmiştir.
Nedenleri ve nasıl gelişir?
Gözlerde sararma genellikle kandaki bilirubin seviyesinin yükselmesine bağlıdır. Bilirubin; kırmızı kan hücrelerinin yıkımı, karaciğerde işlenme ve safra yoluyla atılma süreçlerinin herhangi bir basamağındaki bozukluk sonucu birikebilir. Yaygın neden grupları: hemoliz (kırmızı kan hücrelerinin hızlı yıkımı), karaciğer hücre hasarı (hepatit, alkol veya ilaçlara bağlı hasar), safra yollarının tıkanması (taş veya tümör gibi), bazı enfeksiyonlar ve nadiren kalıtsal metabolik durumlar. Yeni doğanlarda sık görülen sarılık mekanizmaları ayrı değerlendirilir.
Hangi eşlik eden belirtiler tehlike işareti sayılır?
Tek başına hafif sararma geçici olabilir; ancak aşağıdaki bulgulardan herhangi biri varsa acil tıbbi değerlendirme gerekebilir: ateş ve titreme, şiddetli karın ağrısı (özellikle sağ üst karın), bilinç bulanıklığı veya uyanıklık düzeyinde değişiklik, kanama eğilimi, koyu renk idrar, çok açık veya kil rengi dışkı, ani ve şiddetli yorgunluk. Bu tür belirtiler karaciğer veya safra yollarında ciddi bir sorunun işareti olabilir; acil servis veya acil sağlık hizmetleriyle iletişim kurulması uygun yönlendirmedir.
Hangi uzmanlıklara başvurmalısınız ve hangi değerlendirmeler yapılır?
İlk değerlendirme çoğunlukla Aile Hekimliği veya İç Hastalıkları kliniklerinde başlar; gerekli görüldüğünde şu uzmanlıklara yönlendirme yapılabilir: Gastroenteroloji/Hepatoloji (karaciğer ve safra yolları), Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji (enfeksiyon şüphesinde), Hematoloji (hemoliz veya kan hastalıkları değerlendirmesi için) ve gerektiğinde Göz Hastalıkları (göz muayenesi ve ayırıcı tanı için). Tanı sürecinde kan testleri (karaciğer fonksiyon testleri, bilirubin fraksiyonları, kan sayımı), karın ultrasonu, gerektiğinde bilgisayarlı tomografi veya MR, ve daha ileri kan testleri kullanılabilir. Bu testlerin gerekliliği kişisel bulgulara göre hekim tarafından kararlaştırılır.
Korunma ve günlük yaşam önerileri (genel bilgi)
Genel korunma yaklaşımı altta yatan nedenlere bağlıdır, ancak bazı önlemler yaygın olarak önerilir: alkol tüketimini sınırlamak, bilinçsiz ilaç veya bitkisel karışım kullanımından kaçınmak, hepatit A ve B için uygun aşıların yaptırılması, kan transfüzyonları veya ilaç gereksinimleri gibi durumlarda sağlık personeliyle ilaç geçmişini paylaşmak, hijyen ve güvenli cinsel ilişki gibi enfeksiyon riskini azaltan davranışlar. Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel değerlendirme ve yönlendirme için sağlık kuruluşuna başvurunuz.
Tanitedavi.com bir Boğaziçi Teknopark projesidir.