DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) nedir?

DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu), dikkat sürdürme, aşırı hareketlilik ve dürtü kontrolünde güçlüklerle ilişkili olan nörogelişimsel bir durumdur. Belirtiler ve günlük yaşam etkileri kişiden kişiye farklılık gösterir.

• Nörogelişimsel bir durumdur, genellikle çocuklukta başlar.
• Temel özellikleri dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüselliktir.
• Belirtiler farklı yaşlarda farklı şekillerde ortaya çıkabilir.

Bu tanım bilgilendirme amaçlıdır; kesin tanı uzman değerlendirmesiyle konur.

DEHB’de görülebilecek ortak belirtiler farklı alanlarda ortaya çıkabilir; hepsi her kişide bulunmayabilir.

• Dikkati sürdürmede güçlük, kolayca dikkatinin dağılması.
• Görevleri tamamlamada zorluk, unutkanlık.
• Aşırı hareketlilik veya yerinde duramama hissi (özellikle çocuklarda).
• Dürtüsel davranışlar, sabırsızlık, beklemekte zorlanma.
• Okul veya iş performansında dalgalanmalar, ilişkilerde zorluklar.

Bu liste kapsamlı değildir; belirtiler kişinin yaşına ve bağlama göre değişir.

DEHB değerlendirmesi uzman görüşü ve kapsamlı bir değerlendirme gerektirir. İlk başvuru için aile hekimi, pediatrist veya doğrudan ruh sağlığı uzmanına yönlendirme alınabilir.

• Çocuk-ergen ruh sağlığı ve hastalıkları (pediatrik vakalar) ve yetişkin psikiyatrisi, değerlendirme ve yönlendirme konusunda ana uzmanlıklar arasındadır.
• Klinik değerlendirme; öykü, gelişim bilgileri ve standart ölçüm araçları ile yapılabilir.
• Okul öğretmenleri, aile ve diğer bakım verenlerin gözlemleri tanıda yardımcı olur.

Tanı süreci kişiye özeldir; bir değerlendirme planı uzman tarafından belirlenir.

DEHB ile ilişkili zorlukları azaltmaya yardımcı olabilecek genel destek yaklaşımları vardır. Bunlar tıbbi öneri yerine günlük düzenlemeler ve destekleyici adımlardır.

• Günlük rutinler oluşturma, görevleri küçük parçalara bölme ve yapı sağlama.
• Uyku düzenine dikkat etme, düzenli fiziksel aktivite ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları.
• Eğitim ortamında düzenlemeler veya iş yerinde düzenlemeler için okul ya da iş yerinden destek isteme.
• Gerekirse psikolojik değerlendirme ve uzman rehberliği almak.

Bu öneriler genel bilgi amaçlıdır; kişisel durum için uzman görüşü alınmalıdır.

Aşağıdaki durumlar varsa hızlı uzman veya acil hizmet başvurusu önemlidir.

• Kendine zarar verme ya da intihar düşünceleri veya planları.
• Ani ve şiddetli davranış değişiklikleri veya kontrol edilemeyen şiddet.
• Psikotik belirtiler (gerçeklikten kopma gibi) veya bilinç kaybuna neden olabilecek ciddi belirtiler.

Bu durumlarda derhal acil sağlık hizmetleri veya ruh sağlığı acil birimleriyle iletişime geçin.