DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) nedir?

DEHB, dikkat, dürtü kontrolü ve hiperaktivite alanlarında güçlüklerle ilişkilendirilen bir nörogelişimsel durumdur. Genellikle çocuklukta belirtiler başlar; ancak bazı kişilerde belirtiler ergenlik veya yetişkinlikte de devam edebilir. Etkileri kişiden kişiye değişir ve günlük yaşam becerilerini, okul veya iş performansını ve sosyal ilişkileri etkileyebilir.

• Dikkati sürdürmede ve ayrıntılara odaklanmada güçlük.
• Dürtüsel kararlar verme veya sabırsızlık.
• Hareketlilik veya içsel huzursuzluk hissi (özellikle çocuklarda belirgin olabilir).

Belirtiler üç ana grupta toplanabilir: dikkat eksikliği belirtleri, hiperaktivite ve dürtüsellik. Her bireyde bu grupların kombinasyonu farklı olabilir; bazı kişiler daha çok dikkat sorunları gösterirken bazılarında hiperaktivite-dürtüsellik ön planda olabilir.

• Dikkatin çabuk dağılması, ayrıntıları kaçırma.
• Uzun süre odaklanmayı gerektiren görevlerde zorlanma.
• Zaman yönetimi, planlama ve organize olma güçlükleri.
• Sabırsızlık, söz kesme veya sırasını beklemekte zorlanma.
• Sürekli hareket etme hissi veya otururken huzursuzluk.

Yetişkinlerde belirtiler çocukluktakine göre farklı görünebilir; hiperaktivite daha az dışa vurumlu olabilir ve yerini içsel huzursuzluk, zaman yönetimi sorunları, unutkanlık ve iş/ilişkilerde sürdürme zorlukları alabilir. Bu durum iş yaşamında verimlilik, ilişkiler ve günlük görevlerin düzenlenmesinde güçlük yaratabilir.

• Rutin işleri tamamlamakta zorlanma veya erteleme.
• Zamanı yönetmede ve sorumlulukları düzenlemede güçlük.
• Tekrarlayan unutkanlıklar veya eşyaları sık kaybetme.

Yetişkin değerlendirmesi genellikle yaşam öyküsü, çocukluk belirtilerinin geri bildirimi ve standardize ölçümlerle birlikte yapılır.

DEHB tanısı klinik bir değerlendirme ile konur; bu değerlendirme geçmiş öykü, belirtilerin yaşamı nasıl etkilediği ve gerekirse standart anketler ya da psikolojik testleri içerir. Çocuklarda çocuk ve ergen psikiyatrisi, yetişkinlerde yetişkin psikiyatrisi veya klinik psikoloji uzmanları değerlendirme yapar. Bazı durumlarda birinci basamak hekimleri değerlendirme için yönlendirme sağlayabilir. Kesin tanı ve yönlendirme bir uzman tarafından yapılmalıdır.

• Değerlendirme için geçmiş öykü ve yakınlardan alınan bilgiler önemlidir.
• Standart değerlendirme araçları ve görüşmeler tanıyı destekler; tek başına bir çevrimiçi test tanı koymaz.
• Hangi uzmana gidileceği yaşa ve belirtilere göre değişir.

Acil ruh sağlığı belirtileri (intihar düşüncesi, ani davranış değişiklikleri vb.) varsa acil sağlık hizmeti ile iletişime geçilmelidir.