Ürtiker, deride kaşıntılı, kabarık ve çoğunlukla kısa süreli kızarık lezyonlarla seyreden bir durumdur. Bu sayfada ürtikerin tanımına, sık görülen belirtilerine, olası tetikleyicilere ve hangi uzmana başvurulması gerektiğine dair genel bilgiler bulacaksınız. Acil durumlar için sağlık kuruluşuna başvurmanız gerektiğini unutmayın.
Ürtiker nedir ve nasıl sınıflandırılır?
Ürtiker (kurdeşen), deride aniden ortaya çıkan, genellikle kaşıntılı kabarıklıklar (welts veya wheals) ile karakterizedir. Lezyonlar birkaç saat içinde kaybolup yer değiştirebilir. Süreye göre sınıflama önemlidir: 6 haftadan kısa süren ataklar “akut ürtiker”, 6 haftadan uzun süreli tekrarlayan lezyonlar ise “kronik ürtiker” olarak tanımlanır. Ödem şeklinde seyredebilen derin dokuları etkileyen anjiyoödem bazen aynı tabloda görülebilir. Patolojik süreçte mast hücrelerinden salınan maddeler dokuda kızarıklık ve kaşıntıya neden olur; bu mekanizma farklı tetikleyicilerle tetiklenebilir.
Belirtiler ve ne zaman acil servise başvurmalı?
Sık görülen yakınmalar kaşıntı, ciltte yükseltilmiş kırmızı veya soluk merkezli kabarıklıklar ve zaman zaman yanma hissidir. Bazı kişilerde yüz, göz kapakları, dudak veya dil çevresinde şişlik (anjiyoödem) olabilir. Aşağıdaki durumlar acil değerlendirme gerektirir: solunum güçlüğü, yutma/konuşma güçlüğü, yüz veya dilde hızlı gelişen şişme, bayılma ya da bilinç değişikliği, çok yaygın ve hızla yayılan lezyonlar veya eşlik eden yüksek ateş. Bu tür belirtiler varsa en yakın acil sağlık hizmetine başvurun.
Olası nedenler ve yaygın tetikleyiciler
Ürtikerin tek bir nedeni olmayabilir; bazen belirgin bir tetikleyici bulunurken çoğu olguda kesin neden saptanamayabilir. Yaygın tetikleyiciler arasında gıdalar, bazı ilaçlar, enfeksiyonlar, soğuk/ısı/örtü gibi fiziksel tetikleyiciler, parazit veya mantar enfeksiyonları, böcek ısırıkları ve stres sayılabilir. Kronik ürtikerde immünolojik mekanizmalar veya idiyopatik (nedeni bilinmeyen) süreçler rol oynayabilir. Tekrarlayan atakları olan kişilerde tetikleyicilerin günlüklerle izlenmesi tanıya yardımcı olabilir.
Tanı ve hangi uzmana başvurmalı?
Tanı öncelikle ayrıntılı hikâye (başlama süresi, lezyonların süresi, olası tetikleyiciler, eşlik eden sistemik belirtiler) ve fizik muayeneye dayanır. Gerekirse temel kan tetkikleri, enfeksiyon araştırmaları veya alerji testleri istenebilir; kronik olgularda ileri tetkik gerekebilir. Başvurulabilecek branşlar arasında Deri ve Zührevi Hastalıkları ile İmmünoloji ve Alerji uzmanlıkları öne çıkar. İlk değerlendirme için Aile Hekimliği de başvurulacak ilk noktadır; enfeksiyon şüphesi varsa Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji konsültasyonu gerekebilir. Acil bulgular varsa acil servise başvurulmalıdır.
Günlük yaşam, korunma ve yönetim önerileri (genel bilgi)
Kronik veya tekrarlayan ürtiker yaşam kalitesini etkileyebilir; bu nedenle tetikleyicilerin belirlenmesi ve tetikleyicilerden kaçınma çabaları önemlidir. Günlüklerde ne yediğinizi, kullandığınız ürünleri ve çevresel faktörleri kaydetmek, bol ve rahat giysiler tercih etmek, aşırı sıcak veya soğuk maruziyetten kaçınmak ve stres yönetimi gibi yaşam tarzı düzenlemeleri faydalı olabilir. Şiddetli belirtiler veya günlük yaşamı etkileyen ataklar için uzman değerlendirmesi gereklidir; tedavi seçenekleri ve izlemi konusunda hekim yönlendirmesi alınmalıdır.
Tanitedavi.com bir Boğaziçi Teknopark projesidir.