Otizm spektrum bozukluğu şüphesi, sosyal iletişim, davranış düzenleri ve duyusal tepkilerde gözlenen farklılıklarla ilişkilendirilen bir gözlem kümesidir. Aşağıda hangi işaretlere dikkat edilebileceği, değerlendirme süreçleri ve destek arayışında izlenecek yollar özetlenmiştir.
Belirtiler ve erken işaretler
Otizm şüphesinde görülebilecek işaretler geniş bir yelpazede değişir. Erken dönemde dikkat edilen yaygın gösterge örnekleri arasında göz teması kurmada azalma, jest ve mimiklerle iletişimde sınırlılık, geç konuşma veya konuşmada atipik özellikler, tekrarlayıcı hareketler ve rutinlere güçlü bağlılık vardır. Ayrıca belirli seslere, dokulara veya ışığa karşı aşırı hassasiyet ya da alışılmadık ilgiler görülebilir. Bu işaretler her bireyde farklı yoğunlukta ve kombinasyonlarda ortaya çıkar; tek bir belirtinin varlığı tek başına kesin tanı koydurmaz.
Değerlendirme süreci ve hangi uzmanlara başvurulur
Şüphe durumunda ilk adım çocuğunuzun veya sizin birinci basamak sağlık hizmetiyle (çocuk doktoru, aile hekimi) görüşmesidir. İlgili değerlendirmede genellikle gelişim öyküsü, gözlem ve tarama testleri kullanılır. Tanı ve kapsamlı değerlendirme için çocuk gelişimi ve davranışları konusunda deneyimli çocuk psikiyatristi, gelişimsel pediatri uzmanı, eğitim psikoloğu veya klinik psikolog ile konuşmak gerekebilir. Dil ve konuşma terapistleri ile ergoterapistler işlevselliği ve günlük becerileri değerlendirebilir. Bu süreç multidisipliner olup, tarama araçları risk düzeyini belirler; kesin tanı için uzman değerlendirmesi gerekir.
Ne zaman acil değerlendirme gerekebilir?
Eğer çocukta kazanılmış becerilerin gerilemesi (ör. konuşma kaybı), kendine veya başkalarına zarar verme riski, sürekli ağlama ya da yemek yememe gibi ciddi beslenme/uyku bozuklukları gözleniyorsa hızlı değerlendirme gerekebilir. Bu tür durumlarda birinci temas noktasına başvurun; tehlike veya yaralanma riski varsa acil sağlık hizmetleriyle iletişime geçilmelidir. Genel sağlık ve güvenlik kaygıları aciliyet gerektirebilir—bu gibi belirtiler ihmal edilmemelidir.
Destek ve günlük yaşamda yönlendirme
Erken dönemde yapılan yönlendirme ve eğitimsel destekler, çocuğun uyum sağlamasına yardımcı olabilir. Günlük yaşamda düzenli rutinler, görsel destekler, açık ve basit talimatlar, duyusal uyarlamalar ve olumlu pekiştirme faydalı olabilir. Okul dönemi için eğitim desteği, bireyselleştirilmiş eğitim planları ve aile eğitimi kaynakları aranmalıdır. Hangi hizmetlerin uygun olduğu konusunda birinci basamak hekim veya değerlendirmeyi yapan uzman yönlendirme sağlar. Yerel destek grupları ve rehberlik hizmetleri ailelerin bilgi edinmesine yardımcı olur.
Tanitedavi.com bir Boğaziçi Teknopark projesidir.