Benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV), başın belirli pozisyon değişiklikleriyle kısa süreli ve tekrarlayıcı baş dönmesi ataklarıyla seyreden yaygın bir vestibüler (denge) bozukluğudur. Genellikle iç kulaktaki küçük kalsiyum parçacıklarının (otolitlerin) yer değiştirmesiyle ilişkilendirilir. Bu sayfada BPPV’nin temel özellikleri, değerlendirme yolları ve hangi uzmanlığa başvurulacağına dair genel bilgiler yer almaktadır.
Nedir ve neden oluşur?
BPPV, iç kulaktaki denge organlarında yer alan otolitlerin (küçük kristal benzeri parçacıklar) yarım daire kanallarına kaçması sonucu ortaya çıkabilir. Bu durum başın belirli hareketleriyle iç kulaktaki sıvı akışını etkileyerek dönme hissi (vertigo) yaratır. 'Benign' kelimesi ölümcül olmadığına işaret eder; ancak belirtiler yaşam kalitesini etkileyebilir. Bazen baş travması, uzun süreli yatış veya iç kulakta yaşlanmaya bağlı değişikliklerle ilişkilendirilebilir, fakat birçok vakada net bir tetikleyici bulunmayabilir.
Belirtiler ve tetikleyiciler
BPPV’de en sık görülen yakınma kısa süreli (genellikle saniyeler ila bir dakika) dönme hissidir. Bu hissin tetikleyicileri arasında yataktan kalkma, başı hızla çevirme, aşağı veya yukarı bakma gibi pozisyon değişiklikleri vardır. Hastalar bazen bulantı, denge bozukluğu veya ani düşme hissi de yaşayabilir. Görmede sarsıntı (nistagmus) değerlendirmede önemli bir bulgudur.
Tanı ve değerlendirme
Tanı çoğunlukla detaylı hikâye ve fizik muayene ile, özellikle baş pozisyonlarına bağlı nistagmusun gözlenmesiyle konur. Kulak-burun-boğaz (KBB) uzmanı veya nöroloji klinikleri bu değerlendirmeyi yapabilir. Gerekirse odyometri, vestibüler testler, baş hareketleriyle görüntüleme veya ayırıcı tanı için nörolojik değerlendirme istenebilir. Ani başlayan, şiddetli baş ağrısı, çift görme, güçsüzlük veya konuşma bozukluğu gibi nörolojik bulgular varsa acil değerlendirme gerekebilir.
İzlem, yönlendirme ve beklentiler
BPPV çoğu vakada iyi prognoza sahiptir; belirtiler tedavi edilmeden de zamanla geçebilir veya tekrarlayabilir. Tanı doğrulandıktan sonra hangi uzmanlık tarafından izleneceği kişiye ve bulgulara göre değişir; başvurulabilecek birimler arasında Kulak Burun Boğaz (KBB), Nöroloji ve Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon bulunmaktadır. Uzmanlar gerekli tetkikleri planlar, ayırıcı tanıya bakar ve takip/rehabilitasyon yönlendirmesi yapar. Evde yapılabilecek spesifik baş manevraları olduğundan söz edilse de bunların uygulanması ve güvenliği hakkında uzman görüşü almak önemlidir.
Günlük yaşamda dikkat edilmesi gerekenler
Ataklar sırasında denge bozukluğu ve düşme riski artar; merdiven çıkma, araç kullanma veya yüksekten çalışma gibi faaliyetlerde dikkatli olmak gerekir. Gece yatarken baş pozisyonunu yavaş değiştirmek, aydınlatmayı sağlamak ve yardım istemek pratik önlemlerdir. Tekrarlayan yakınmalar olursa uzman değerlendirmesi almak, altta yatan başka bir nedenin olup olmadığını dışlamak için önemlidir.
Tanitedavi.com bir Boğaziçi Teknopark projesidir.